Δημοσιεύθηκαν στο ΦΕΚ οι όροι, προϋποθέσεις και διαδικασία υλοποίησης της δράσης «Ανακαίνιση Κατοικίας»

 Δημοσιεύθηκε στο ΦΕΚ 3058/Β'/02.06.2026 η υπ' αρίθμ. 86272 ΕΞ 2026 ΚΥΑ με τίτλο: Όροι, προϋποθέσεις και διαδικασία υλοποίησης της δράσης «Ανακαίνιση Κατοικίας».

Αντικείμενο της ΚΥΑ και ορισμοί

1. Η παρούσα ρυθμίζει τους ειδικότερους όρους και προϋποθέσεις, καθώς και τη διαδικασία υλοποίησης της δράσης «Ανακαίνιση Κατοικίας”» (εφεξής δράση) η οποία υπό τον τίτλο «Ανακαίνιση ιδιωτικών ακινήτων με ήπια ενεργειακή αναβάθμιση» εντάσσεται:

α) Στο Πρόγραμμα «Περιβάλλον και Κλιματική Αλλαγή» (ΠΕΚΑ) 2021-2027 και εμπίπτει εν μέρει στον Ειδικό Στόχο 2.1 «Προώθηση μέτρων ενεργειακής απόδοσης και μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου» της Προτεραιότητας 01 και στο σύνολο του Ειδικού Στόχου 2.11 «Προώθηση της πρόσβασης σε οικονομικά προσιτή και βιώσιμη στέγαση» της Προτεραιότητας 11.

β) Στα 13 Περιφερειακά Προγράμματα και εμπίπτει εν μέρει ή στο σύνολο του Ειδικού Στόχου 2.11 «Προώθηση της πρόσβασης ε οικονομικά προσιτή και βιώσιμη στέγαση»

Στόχος και αντικείμενο της δράσης

1. Στόχος της δράσης είναι η επιχορήγηση νοικοκυριών χαμηλών και μεσαίων εισοδημάτων για την ανακαίνιση και την ήπια ενεργειακή αναβάθμιση κατοικιών, με στόχο την αύξηση της προσφοράς κατάλληλων και ποιοτικών κατοικιών προς ιδιοκατοίκηση ή εκμίσθωση, η οποία θα συνδράμει στην αποκλιμάκωση της ραγδαίας αύξησης του κόστους στέγασης και συντήρησης της κατοικίας κατά τα τελευταία έτη. Η δράση συμβάλλει ιδίως στην επαναφορά ανενεργού στεγαστικού αποθέματος στη μίσθωση κύριας κατοικίας και στην αντιμετώπιση του στεγαστικού αποκλεισμού ευάλωτων και μεσαίων νοικοκυριών.

2. Αντικείμενο της δράσης είναι η παροχή επιχορήγησης προς τους ωφελούμενους, που ανήκουν στις παρακάτω οριζόμενες εισοδηματικές κατηγορίες για την ανακαίνιση και ήπια ενεργειακή αναβάθμιση παλαιών κατοικιών. Στη δράση θα εντάσσονται δύο κατηγορίες κατοικιών:

α) Κλειστές, σύμφωνα με τον ορισμό του άρθρου 1 της παρούσας, κατοικίες, οι οποίες μετά την επιχορήγηση θα ιδιοκατοικηθούν από τον ωφελούμενο - λήπτη της επιχορήγησης ή θα εκμισθωθούν αποκλειστικά για χρήση ως κύρια κατοικία,

β) ανοικτές, σύμφωνα με τον ορισμό του άρθρου 1 της παρούσας, κατοικίες που ιδιοκατοικούνται, αλλά
λόγω παλαιότητας δεν καλύπτουν τις σύγχρονες στεγαστικές ανάγκες, και οι οποίες απαιτείται να ανακαινισθούν/αναβαθμιστούν με στόχο να συνεχίσουν να ιδιοκατοικούνται.

3. Η επιχορήγηση χορηγείται υπό τους όρους και τις προϋποθέσεις, που προβλέπονται στα επόμενα άρθρα.

4. Οι επιλέξιμες παρεμβάσεις, το ύψος και οι όροι χορήγησης της επιχορήγησης καθορίζονται στην παρούσα απόφαση και θα εξειδικευτούν περαιτέρω τεχνικά στον Οδηγό Εφαρμογής της Δράσης.

Κριτήρια επιλεξιμότητας ωφελούμενων και ποσοστά επιχορήγησης

1. Δικαίωμα συμμετοχής στη Δράση, έχουν φυσικά πρόσωπα, που πληρούν τα εισοδηματικά κριτήρια της παρ. 3 του παρόντος άρθρου και διαθέτουν:

α) Την πλήρη κυριότητα ή την επικαρπία σε ποσοστό ίσο ή μεγαλύτερο του πενήντα τοις εκατό (50%) σε κλειστή κατοικία, η οποία πληροί τις προϋποθέσεις του άρθρου 4,

β) εμπράγματο δικαίωμα (πλήρης κυριότητα/επικαρπία/ψιλή κυριότητα) σε ανοικτή κατοικία η οποία πληροί τις προϋποθέσεις του άρθρου 4 και μόνο εφόσον η κατοικία αυτή αποτελεί την κύρια κατοικία του σύμφωνα με τον ως άνω ορισμό (παρ. 4 του άρθρου 1).

2. Για την συμμετοχή στη δράση απαιτείται η υποβολή αίτησης, μέσω πληροφοριακού συστήματος και σύμφωνα με την διαδικασία που προσδιορίζεται στο άρθρο 8. Σε περίπτωση ύπαρξης περισσότερων κατόχων εμπράγματων δικαιωμάτων (συγκύριων ή συνεπικαρπωτών), απαιτείται η παροχή συναίνεσης των υπολοίπων.

Ειδικότερα για την περίπτωση β) αν ο αιτών κατέχει το δικαίωμα της ψιλής κυριότητας, απαιτείται η παροχή συναίνεσης του επικαρπωτή.

3. Τα φυσικά πρόσωπα που δύναται να υποβάλουν αίτηση πληρούν τα εισοδηματικά κριτήρια, που αναφέρονται στον πίνακα που ακολουθεί, ανάλογα με την οικογενειακή κατάστασή τους:

4. Ως προς το ανώτατο ανά περίπτωση εισοδηματικό όριο, στο ετήσιο φορολογητέο εισόδημα -πραγματικό ή τεκμαρτό- ανεξαρτήτως κατηγορίας και του κωδικού εγγραφής του στη Δήλωση Φορολογίας Εισοδήματος Φυσικών Προσώπων του φορολογικού Έτους 2025, δεν περιλαμβάνεται το εισόδημα εκείνο, το οποίο αθροιστικά απαλλάσσεται από το φόρο εισοδήματος του ν. 4172/2013, σύμφωνα με το ισχύον πλαίσιο, για τη λήψη του επιδόματος θέρμανσης.

5. Για τους έγγαμους/μέρη συμφώνου συμβίωσης αξιολογείται το ετήσιο οικογενειακό φορολογητέο -πραγματικό ή τεκμαρτό- εισόδημα, ανεξαρτήτως εάν οι σύζυγοι/μέρη συμφώνου συμβίωσης (ΜΣΣ) κάνουν κοινή ή χωριστή Δήλωση Φορολογίας Εισοδήματος Φυσικών Προσώπων.

6. Σε περίπτωση, που το εισόδημα για το φορολογικό έτος 2025, υπερβαίνει τα ως άνω όρια, ο υποψήφιος ωφελούμενος δύναται να είναι επιλέξιμος αν και εφόσον ο μέσος όρος εισοδημάτων των τριών τελευταίων φορολογικών ετών (2023,2024,2025) καλύπτει τις προϋποθέσεις της παρ. 3. Στην περίπτωση αυτή, η οικογενειακή κατάσταση του αιτούντος κατά την ημερομηνία έκδοσης της βεβαίωσης επιλεξιμότητας, λογίζεται ότι ισχύει και για τα τρία τελευταία φορολογικά έτη.

7. Το μέγιστο ποσοστό επιχορήγησης ορίζεται ανά εισοδηματική κατηγορία του πίνακα της παρ. 3, ως εξής:

8. Τα ποσοστά επιχορήγησης του ανωτέρω πίνακα προσαυξάνονται κατά πέντε (5) ποσοστιαίες μονάδες,
κατά περίπτωση, ως εξής:

α) Για επιλέξιμες κατοικίες, που βρίσκονται σε ορεινές ή νησιωτικές περιοχές σύμφωνα με το Μητρώο Δήμων, Κοινοτήτων και Οικισμών της ΕΛΣΤΑΤ,

β) για ωφελούμενους, που είναι είτε μονογονεϊκές οικογένειες και ο γονέας ασκεί την αποκλειστική επιμέλεια, είτε τρίτεκνοι, πολύτεκνοι,

γ) για άτομα με αναπηρία είτε είναι οι αιτούντες, είτε αυτοί έχουν σύζυγους/ΜΣΣ ή εξαρτώμενα μέλη, σύμφωνα με τα κριτήρια που θα εξειδικευτούν στον Οδηγό Εφαρμογής της Δράσης. Ειδικά για την περίπτωση ύπαρξης ατόμου με αναπηρία, η προσαύξηση εφαρμόζεται αποκλειστικά για χρήση της επιχορηγούμενης κατοικίας για ιδιοκατοίκηση.

9. Οι ανωτέρω προσαυξήσεις είναι σωρευτικές. Το τελικό ποσοστό επιχορήγησης δεν δύναται να υπερβαίνει το ποσοστό ενενήντα πέντε τοις εκατό (95%) για τους ωφελούμενους της εισοδηματικής κατηγορίας Ι και το ποσοστό ογδόντα πέντε τοις εκατό (85%) για τους ωφελούμενους της εισοδηματικής κατηγορίας ΙΙ.

10. Δεν επιτρέπεται η υποβολή πέραν της μίας (1) Αίτησης Χρηματοδότησης για την ίδια κατοικία, είτε από τον ίδιο αιτούντα, είτε από έτερο συγκύριο ή συνεπικαρπωτή.

11. Κάθε νοικοκυριό, δηλαδή το φυσικό πρόσωπο που αιτείται, ο/η σύζυγος του/ΜΣΣ ή τα εξαρτώμενα μέλη του νοικοκυριού δύναται να υποβάλει Αίτηση Χρηματοδότησης για έως μία κατοικία στην οποία έχει τα δικαιώματα της παρ. 1.α του παρόντος και επιπρόσθετα για μία της παρ. 1.β., υπό την προϋπόθεση, ότι για αυτές πληρούνται αυτοτελώς τα κριτήρια επιλεξιμότητας του άρθρου 4.

12. Σε περίπτωση που η οικογενειακή κατάσταση του ωφελούμενου διαφοροποιηθεί κατά το χρονικό διάστημα μεταξύ έκδοσης Βεβαίωσης Επιλεξιμότητας και της υποβολής της αίτησης, ο ωφελούμενος δύναται προσκομίζοντας τα απαραίτητα έγγραφα να αναθεωρεί την κατάσταση ως προς τους άνω όρους της Δράσης, σύμφωνα με την διαδικασία που προβλέπεται στον Οδηγό Εφαρμογής.

Κριτήρια επιλεξιμότητας κατοικίας

1. Μία κατοικία είναι επιλέξιμη για ένταξη στη δράση, εφόσον πληροί σωρευτικά τις ακόλουθες γενικές προϋποθέσεις επιλεξιμότητας:

α) Υφίσταται νόμιμα,

β) δεν έχει κριθεί κατεδαφιστέα,

γ) έχει χρήση κατοικίας και αφορά είτε σε κύρια κατοικία (ανοικτή κατοικία) είτε σε κλειστή κατοικία (με βάση τους ορισμούς του άρθρου 1),

δ) διαθέτει οικοδομική άδεια, που έχει εκδοθεί έως την 31η Δεκεμβρίου 1990 ή άλλο αντίστοιχο νομιμοποιητικό στοιχείο (π.χ. βεβαίωση προ του 1955),

ε) έχει επιφάνεια κυρίων χώρων μικρότερη ή ίση των 120 τετραγωνικών μέτρων,

στ) κατατάσσεται βάσει Πιστοποιητικού Ενεργειακής Απόδοσης (Π.Ε.Α.) σε κατηγορία χαμηλότερη ή ίση της Γ.

2. Η επιβεβαίωση των παραπάνω προϋποθέσεων πραγματοποιείται στο στάδιο υποβολής και αξιολόγησης της Αίτησης Χρηματοδότησης του άρθρου 8 βάσει των στοιχείων της Ηλεκτρονικής Ταυτότητας Κτιρίου και του Α’ ΠΕΑ ή της Υπεύθυνης Δήλωσης.

3. Δεν είναι επιλέξιμες κατοικίες, που, κατά την ημερομηνία υποβολής της Αίτησης Χρηματοδότησης του άρθρου 8, είναι εγγεγραμμένες στο Μητρώο Βραχυχρόνιας Μίσθωσης που τηρείται στην ΑΑΔΕ.

4. Δεν είναι επιλέξιμες κατοικίες, αυτές που έχουν υπαχθεί σε δράσεις εξοικονόμησης ενέργειας ή ανακαίνισης με ημερομηνία υπαγωγής μετά την 01.01.2020, όπως αυτές θα προσδιοριστούν αναλυτικά στον Οδηγό Εφαρμογής της Δράσης.

5. Κατ’ εξαίρεση των παραπάνω δύναται για τρίτεκνους και πολύτεκνους να είναι επιλέξιμες κατοικίες με επιφάνεια κύριων χώρων ως και 150 τετραγωνικών μέτρων και υπό την προϋπόθεση ότι τα επιπλέον 30 τετραγωνικά μέτρα δεν θα λαμβάνονται υπόψιν στον υπολογισμό του μέγιστου ποσοστού ενίσχυσης, σύμφωνα με την παρ. 4 του άρθρου 6 και με σκοπό την ιδιοκατοίκηση.

Δείτε το ΦΕΚ 3058/Β'/02.06.2026 η υπ' αρίθμ. 86272 ΕΞ 2026 ΚΥΑ με τίτλο: Όροι, προϋποθέσεις και διαδικασία υλοποίησης της δράσης «Ανακαίνιση Κατοικίας»:

ΚΥΑ 86272 ΕΞ 2026 Όροι, προϋποθέσεις και διαδικασία υλοποίησης της δράσης Ανακαίνιση Κατοικίας.pdf

Η κωδικοποίηση της νομοθεσίας για τα αυθαίρετα στον νέο Κώδικα Χωροταξίας και Πολεοδομίας

 Κατατέθηκε στη Βουλή και εισάγεται προς επεξεργασία στην κοινοβουλευτική επιτροπή Παραγωγής και Εμπορίου το νομοσχέδιο του υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας με τίτλο «Κύρωση Κώδικα Χωροταξίας – Πολεοδομίας».

Σε συνέχεια του πρώτου άρθρου στο οποίο συμπεριλάβαμε όλες τις αλλαγές και την κωδικοποίηση των κανόνων δόμησης και του δεύτερου άρθρου που αφορούσε στην κωδικοποίηση της εκτός σχεδίου δόμησης, συνεχίζουμε με την τεχνική ανάλυση των άρθρων 366-438 του νέου Κώδικα Χωροταξίας για την αυθαίρετη δόμηση, τις κατηγορίες υπαγωγής, τα πρόστιμα και τις κυρώσεις.

Τα άρθρα 366 έως και 438 του Κώδικα Χωροταξίας – Πολεοδομίας αποτελούν την πλήρη κωδικοποίηση του δικαίου της αυθαίρετης δόμησης στην Ελλάδα. Η ανάλυση των άρθρων αποκαλύπτει τη δομή ενός διπλού συστήματος: από τη μία πλευρά, η τακτοποίηση και ομαδοποίηση των παλαιών αυθαιρέτων με κατασκευή προ της 28ης Ιουλίου 2011 (άρθρα 366-414) και, από την άλλη, η αυστηροποίηση του πλαισίου αποτροπής, εντοπισμού και άμεσης κατεδάφισης για τις μεταγενέστερες κατασκευές (άρθρα 415-438).

Πώς διαρθρώνεται η νομική προστασία των παλαιών αυθαιρέτων (Άρθρα 366-414);

Το πρώτο μεγάλο μέρος της ρύθμισης κωδικοποιεί τις διαδικασίες αναστολής κυρώσεων και εξαίρεσης από την κατεδάφιση για κτίσματα που ανεγέρθηκαν πριν από την κόκκινη γραμμή του 2011.

Οι Κατηγορίες Αυθαιρεσιών (Άρθρο 382)

Το άρθρο 382 ομαδοποιεί τις αυθαίρετες κατασκευές και αλλαγές χρήσης σε πέντε διακριτές κατηγορίες:

• Κατηγορία 1: Αυθαίρετες κατασκευές σε κτίρια με αποκλειστική χρήση κατοικίας, οι οποίες έχουν ολοκληρωθεί προ της 9ης Ιουνίου 1975. Η εξαίρεση από την κατεδάφιση είναι οριστική με την καταβολή παραβόλου 250 ευρώ, χωρίς την επιβολή προστίμου.

• Κατηγορία 2: Αυθαίρετες κατασκευές που ολοκληρώθηκαν προ της 1ης Ιανουαρίου 1983. Εξαιρούνται οριστικά από την κατεδάφιση με την καταβολή του παραβόλου και του ενιαίου ειδικού προστίμου, χωρίς να απαιτείται συναίνεση συνιδιοκτητών για τις κοινόχρηστες εκτάσεις.

• Κατηγορία 3: Μικρές πολεοδομικές παραβάσεις (π.χ. αλλαγή των εξωτερικών διαστάσεων των εξωστών έως 10%, περιτοιχίσεις, αποθήκες έως 15 τ.μ.). Η εξαίρεση είναι οριστική με την καταβολή ενιαίου προστίμου 250 ευρώ, ανεξαρτήτως του αριθμού των παραβάσεων αυτής της κατηγορίας ανά αυτόνομη ιδιοκτησία.

• Κατηγορία 4: Υπερβάσεις δόμησης ή κάλυψης έως 40% των εγκεκριμένων μεγεθών της οικοδομικής άδειας και έως 20% του εγκεκριμένου ύψους, εφόσον δεν υπερβαίνουν τα 250 τ.μ. ανά ιδιοκτησία. Η αναστολή κατεδάφισης μετατρέπεται σε οριστική εξαίρεση με την ηλεκτρονική καταχώριση της Ταυτότητας Κτιρίου.

• Κατηγορία 5: Βαριές αυθαιρεσίες χωρίς άδεια ή με υπερβάσεις άνω του 40%. Προβλέπεται αναστολή κατεδάφισης για 30 έτη. Η οριστική εξαίρεση συνδέεται με τη μελλοντική αγορά δικαιωμάτων δόμησης μέσω της Ψηφιακή Τράπεζας Γης.

Η Διαδικασία Υπαγωγής και ο Υπολογισμός Προστίμου (Άρθρα 384-391)

Τα άρθρα 384 έως 388 καθορίζουν τα απαιτούμενα δικαιολογητικά (τοπογραφικό διάγραμμα, διάγραμμα κάλυψης, τεχνική έκθεση μηχανικού και στατικό έλεγχο/δεδομένα τρωτότητας). Ο υπολογισμός του προστίμου βασίζεται στον τύπο:

Ειδικές ομάδες πληθυσμού (ΑμεΑ με ποσοστό αναπηρίας άνω του 67%, παλιννοστούντες, πολύτεκνοι) τυγχάνουν μειώσεων στο πρόστιμο από 50% έως 80% για την κύρια κατοικία τους.

Ποιο είναι το νέο αυστηρό πλαίσιο καταστολής (Άρθρα 415-438);

Το δεύτερο μέρος του κωδικοποιημένου κειμένου εστιάζει στην αποτροπή της νέας αυθαίρετης δόμησης μετά το 2011 και στην οργάνωση των ελεγκτικών μηχανισμών.

Ψηφιακά Εργαλεία Εντοπισμού (Άρθρα 416-419)

Το άρθρο 416 θεσμοθετεί τη δημιουργία και λειτουργία κεντρικής διαδικτυακής πλατφόρμας για τον αυτόματο εντοπισμό αυθαίρετων κατασκευών. Το σύστημα χρησιμοποιεί:

• Δορυφορικές εικόνες περιοδικής λήψης για τη σύγκριση του οικιστικού αποθέματος.

• Μη επανδρωμένα αεροσκάφη (drones) για τη διενέργεια εναέριων αποτυπώσεων σε ζώνες υψηλής επικινδυνότητας (παραλιακές εκτάσεις, δάση, προστατευόμενες περιοχές).

Παράλληλα, το άρθρο 417 εισάγει το Ενιαίο Ηλεκτρονικό Σύστημα Καταγγελιών, όπου καταχωρίζονται επώνυμα ή ανώνυμα οι παραβάσεις, οι οποίες αξιολογούνται και προτεραιοποιούνται αυτόματα βάσει γεωγραφικών και περιβαλλοντικών κριτηρίων.

Διαδικασία Αυτοψίας και Πρόστιμα (Άρθρα 420-427)

Όταν διαπιστωθεί νέα αυθαιρεσία από τα μικτά κλιμάκια ελέγχου (άρθρο 420), συντάσσεται έκθεση αυτοψίας.

• Άμεση Κατεδάφιση (Άρθρο 424): Για αυθαίρετα που εντοπίζονται κατά την ώρα της κατασκευής τους (επ’ αυτοφόρω), η διαδικασία κατεδάφισης εκτελείται άμεσα από τις τεχνικές υπηρεσίες της αποκεντρωμένης διοίκησης, χωρίς τη δυνατότητα αναστολής μέσω μακροχρόνιων δικαστικών προσφυγών.

• Πρόστιμα Ανέγερσης & Διατήρησης (Άρθρο 427): Το πρόστιμο ανέγερσης για τα νέα αυθαίρετα ισούται με την πλήρη συμβατική αξία της κατασκευής (κατώτατο όριο 1.500 ευρώ). Το πρόστιμο διατήρησης επιβάλλεται ανά έτος και ισούται με το 50% του προστίμου ανέγερσης, μέχρι την οριστική κατεδάφιση ή τη νόμιμη απομάκρυνση της κατασκευής.

Ανάλυση Επιπτώσεων: Τι αλλάζει στην καθημερινότητα του επαγγελματία;

Η λεπτομερής κωδικοποίηση των άρθρων 366 έως 438 αναδιαμορφώνει το πλαίσιο εργασίας του τεχνικού κόσμου:

1. Κατάργηση της αναζήτησης σε παλαιά νομοθετήματα: Ο μηχανικός δεν χρειάζεται πλέον να ανατρέχει στο αρχικό κείμενο του ν. 4495/2017 και να ελέγχει αν μια διάταξη τροποποιήθηκε από τον ν. 4759/2020 ή τον ν. 5106/2024. Η νομική βάση για τις δηλώσεις τακτοποίησης βρίσκεται πλέον αποκλειστικά στον Κώδικα.

2. Αυστηροποίηση των ευθυνών κατά την έκδοση βεβαιώσεων: Εφόσον οι ελεγκτικοί μηχανισμοί ψηφιοποιούνται (δορυφόροι, drones), η έκδοση λανθασμένης ή ανακριβούς βεBalanced βεβαίωσης μηχανικού για μεταβίβαση ενέχει άμεσο κίνδυνο εντοπισμού από διασταυρώσεις στοιχείων. Αυτό απαιτεί σχολαστικότερο έλεγχο των τίτλων ιδιοκτησίας και των εγκεκριμένων σχεδίων της οικοδομικής άδειας.

3. Ξεκάθαρη διαχείριση προσφυγών: Η διαδικασία εξέτασης των ενστάσεων κατά των εκθέσεων αυτοψίας (άρθρο 421) αποκτά συγκεκριμένες και αποκλειστικές προθεσμίες, περιορίζοντας τη διοικητική αδράνεια που κρατούσε σε εκκρεμότητα πολεοδομικές υποθέσεις για έτη.

Η ουσία της είδησης

Η τεχνική ανάλυση των άρθρων 366 έως 438 επιβεβαιώνει τη δημιουργία ενός ενιαίου πλαισίου που διαχωρίζει τις παλαιές αυθαιρεσίες από τις νέες κατασκευές. Η διοίκηση αποκτά ψηφιακά εργαλεία ελέγχου για την αποτροπή της αυθαίρετης δόμησης, ενώ οι μηχανικοί διαθέτουν πλέον έναν ενιαίο κωδικοποιημένο οδηγό για την τακτοποίηση των υφιστάμενων κτισμάτων.

Μπορείτε να διαβάσετε το πλήρες σχέδιο νόμου (741 σελίδες και 72MB) εδώ

Πηγή: B2green.gr

Εξ αδιαιρέτου ιδιοκτησία: τι αλλάζει για σπίτια, οικόπεδα και χωράφια στο νέο κληρονομικό δίκαιο

 Το νέο κληρονομικό δίκαιο φέρνει σημαντικές αλλαγές στον τρόπο με τον οποίο μοιράζεται η περιουσία μετά τον θάνατο ενός ανθρώπου. Η βασική επιδίωξη της μεταρρύθμισης είναι να περιοριστούν οι οικογενειακές συγκρούσεις και να αντιμετωπιστεί το μεγάλο πρόβλημα της εξ αδιαιρέτου ιδιοκτησίας, δηλαδή της κατάστασης όπου πολλά άτομα κατέχουν ποσοστά στο ίδιο ακίνητο, χωρίς να μπορούν εύκολα να το αξιοποιήσουν ή να το διαχειριστούν.Τι αλλάζει για σπίτια, οικόπεδα, χωράφια και οικογενειακές επιχειρήσεις, στο νέο κληρονομικό δίκαιο που ψηφίστηκε στη Βουλή.

 Παραθέτω

-«Πρόκειται για μία από τις σημαντικότερες μεταρρυθμίσεις του Αστικού Δικαίου των τελευταίων δεκαετιών, που αφορά τον πυρήνα των οικογενειακών, περιουσιακών και κοινωνικών σχέσεων» δήλωσε ο υφυπουργός Δικαιοσύνης Ιωάννης Μπούγας κατά τη συζήτηση και ψήφιση στη Βουλή του νομοσχεδίου με τίτλο: «Αναμόρφωση του Κληρονομικού Δικαίου και άλλες διατάξεις», που τίθεται σε ισχύ και αλλάζει το πλαίσιο των κληρονομιών και των διαθηκών μετά από περίπου οκτώ δεκαετίες.

Μέχρι σήμερα, ένα σπίτι ή ένα οικόπεδο μπορούσε να καταλήξει σε πολλούς συνιδιοκτήτες, με αποτέλεσμα διαφωνίες, δικαστικές διαμάχες και αδυναμία πώλησης ή αξιοποίησης της περιουσίας. Το νέο σύστημα προσπαθεί να κρατά ενιαία τα ακίνητα και να αποζημιώνει οικονομικά όσους έχουν κληρονομικά δικαιώματα.

Το νέο κληρονομικό δίκαιο σε 35 ερωτήσεις – απαντήσεις και παραδείγματα

Ακολουθούν 35 βασικές ερωτήσεις και απαντήσεις με απλά λόγια και πρακτικά παραδείγματα.

1. Τι είναι η νόμιμη μοίρα;

Η νόμιμη μοίρα είναι το ελάχιστο μέρος της κληρονομιάς που προστατεύει ο νόμος για ορισμένους στενούς συγγενείς, ακόμη κι αν υπάρχει διαθήκη.

Παράδειγμα: Ένας πατέρας αφήνει όλη την περιουσία του μόνο στον φίλο του. Τα παιδιά του εξακολουθούν να έχουν δικαίωμα στη νόμιμη μοίρα.

2. Ποιοι δικαιούνται νόμιμη μοίρα;

Δικαιούχοι είναι κυρίως τα παιδιά, ο σύζυγος και σε ορισμένες περιπτώσεις οι γονείς του θανόντος.

Παράδειγμα: Ένας άνθρωπος πεθαίνει αφήνοντας σύζυγο και δύο παιδιά. Και οι τρεις προστατεύονται από τη νόμιμη μοίρα.

3. Τι αλλάζει βασικά στη νόμιμη μοίρα;

Η μεγάλη αλλαγή είναι ότι η νόμιμη μοίρα μετατρέπεται κυρίως σε χρηματική αξίωση και όχι σε ποσοστό ιδιοκτησίας πάνω σε ακίνητο.

Παράδειγμα: Αν ένα σπίτι δοθεί με διαθήκη μόνο σε ένα παιδί, το άλλο παιδί δεν θα γίνει συνιδιοκτήτης αλλά θα ζητήσει χρηματική αποζημίωση.

4. Τι σημαίνει «χρηματική αξίωση»;

Σημαίνει ότι ο δικαιούχος ζητά χρήματα αντί να αποκτά μέρος του ακινήτου.

Παράδειγμα: Ένα διαμέρισμα αξίας 200.000 ευρώ μένει σε έναν γιο. Η κόρη δικαιούται 50.000 ευρώ και όχι ποσοστό στο διαμέρισμα.

5. Γιατί θεωρείται σημαντική αυτή η αλλαγή;

Διότι περιορίζει τις εξ αδιαιρέτου ιδιοκτησίες που δημιουργούσαν συγκρούσεις μεταξύ συγγενών.

Παράδειγμα: Τρία αδέλφια κληρονομούν ένα σπίτι. Μέχρι σήμερα είχαν όλοι ποσοστά στο ίδιο ακίνητο. Πλέον μπορεί το σπίτι να μείνει σε έναν και οι άλλοι να αποζημιωθούν.

6. Τι είναι η εξ αδιαιρέτου ιδιοκτησία;

Είναι όταν πολλοί άνθρωποι έχουν ποσοστά στο ίδιο ακίνητο χωρίς φυσικό διαχωρισμό.

Παράδειγμα: Δύο αδέλφια έχουν από το 50% ενός διαμερίσματος αλλά δεν υπάρχει χωρισμός του χώρου.

7. Ποια προβλήματα δημιουργεί η εξ αδιαιρέτου ιδιοκτησία;

Δημιουργεί συχνά αδυναμία συμφωνίας για πώληση, ενοικίαση ή αξιοποίηση του ακινήτου.

Παράδειγμα: Ο ένας αδελφός θέλει να πουλήσει το σπίτι και ο άλλος όχι. Το ακίνητο παραμένει κλειστό για χρόνια.

8. Τι αλλάζει πλέον για σπίτια και οικόπεδα;

Η λογική του νέου νόμου είναι να παραμένουν ενιαία και να μην σπάνε σε πολλά ποσοστά.

Παράδειγμα: Ένα αγροτεμάχιο παραμένει σε έναν κληρονόμο ώστε να συνεχίσει να καλλιεργείται και οι υπόλοιποι λαμβάνουν αποζημίωση.

9. Θα εξαφανιστούν οι συνιδιοκτησίες;

Όχι, αλλά αναμένεται να μειωθούν σημαντικά.

Παράδειγμα: Αν οι κληρονόμοι συμφωνούν, μπορούν ακόμη να κρατήσουν κοινό ένα ακίνητο.

10. Τι γίνεται αν ο κληρονόμος δεν έχει χρήματα να πληρώσει;

Το δικαστήριο μπορεί να δώσει χρόνο ή να επιτρέψει πληρωμή σε δόσεις.

Παράδειγμα: Ένας γιος κληρονομεί το πατρικό σπίτι αλλά δεν διαθέτει άμεσα 80.000 ευρώ για τη νόμιμη μοίρα της αδελφής του. Το ποσό μπορεί να καταβληθεί σταδιακά.

11. Τι αλλάζει για τις οικογενειακές επιχειρήσεις;

Ο νέος νόμος επιχειρεί να αποφεύγεται η διάσπαση της επιχείρησης σε μικρά ποσοστά.

Παράδειγμα: Ένα παιδί αναλαμβάνει το οικογενειακό κατάστημα και τα υπόλοιπα αποζημιώνονται οικονομικά.

12. Τι αλλάζει στην εξ αδιαθέτου κληρονομιά;

Ενισχύεται η θέση του επιζώντος συζύγου.

Παράδειγμα: Μια σύζυγος μπορεί πλέον να λάβει μεγαλύτερο ποσοστό από ό,τι λάμβανε παλαιότερα.

13. Τι ισχύει όταν υπάρχει σύζυγος και ένα παιδί;

Ο σύζυγος λαμβάνει πλέον το ένα τρίτο της περιουσίας αντί για το ένα τέταρτο.

Παράδειγμα: Σε περιουσία 300.000 ευρώ, ο σύζυγος λαμβάνει 100.000 ευρώ και το παιδί 200.000 ευρώ.

14. Γιατί έγινε αυτή η αλλαγή;

Για να προστατευθεί περισσότερο ο επιζών σύζυγος.

Παράδειγμα: Μια ηλικιωμένη σύζυγος που ζούσε μόνο με τη σύνταξη του συζύγου αποκτά μεγαλύτερη οικονομική ασφάλεια.

15. Τι ισχύει όταν υπάρχουν δύο ή περισσότερα παιδιά;

Παραμένει το προηγούμενο καθεστώς.

Παράδειγμα: Αν υπάρχουν σύζυγος και τρία παιδιά, ο σύζυγος λαμβάνει το ένα τέταρτο και τα παιδιά μοιράζονται τα υπόλοιπα.

16. Μπορεί κάποιος να χάσει τη νόμιμη μοίρα;

Ναι, σε ορισμένες περιπτώσεις σοβαρής διάρρηξης των οικογενειακών σχέσεων.

Παράδειγμα: Σύζυγοι που βρίσκονταν επί χρόνια σε διάσταση μπορεί να αντιμετωπιστούν διαφορετικά από το δικαστήριο.

17. Ποιες περιπτώσεις εξετάζονται πλέον πιο αυστηρά;

Περιπτώσεις αποξένωσης, διάστασης ή εκκρεμούς διαζυγίου.

Παράδειγμα: Αν είχε κατατεθεί αγωγή διαζυγίου πριν από τον θάνατο, μπορεί να περιοριστούν δικαιώματα του συζύγου.

18. Τι είναι οι κληρονομικές συμβάσεις;

Είναι συμφωνίες που γίνονται όσο κάποιος βρίσκεται στη ζωή για το πώς θα οργανωθεί η περιουσία του.

Παράδειγμα: Ένας πατέρας συμφωνεί από πριν ότι ο ένας γιος θα συνεχίσει την επιχείρηση και η κόρη θα λάβει χρήματα ή άλλο ακίνητο.

19. Τι αλλάζει με τα χρέη της κληρονομιάς;

Επιχειρείται μεγαλύτερη προστασία των κληρονόμων από τα χρέη.

Παράδειγμα: Αν η κληρονομιά έχει μεγάλα δάνεια, αυτά θα καλύπτονται κυρίως από την ίδια την περιουσία της κληρονομιάς.

20. Ποιος είναι ο βασικός στόχος του νέου νόμου;

Να μειωθούν οι οικογενειακές συγκρούσεις και να σταματήσει ο κατακερματισμός της ακίνητης περιουσίας.

Παράδειγμα: Αντί τέσσερα αδέλφια να έχουν από το 25% ενός κλειστού διαμερίσματος για δεκαετίες, το ακίνητο μπορεί να περάσει σε έναν ιδιοκτήτη και οι υπόλοιποι να αποζημιωθούν οικονομικά.

21. Μπορεί κάποιος να αφήσει όλη την περιουσία του όπου θέλει;

Όχι απόλυτα. Η διαθήκη εξακολουθεί να περιορίζεται από τη νόμιμη μοίρα των προστατευόμενων συγγενών.

Παράδειγμα: Ένας πατέρας θέλει να αφήσει όλη την περιουσία του σε φιλανθρωπικό ίδρυμα. Τα παιδιά του όμως εξακολουθούν να δικαιούνται τη νόμιμη μοίρα τους.

22. Μπορεί να δοθεί όλο το σπίτι σε ένα μόνο παιδί;

Ναι. Αυτό είναι πλέον πολύ πιο εύκολο με το νέο σύστημα.

Παράδειγμα: Μια μητέρα αφήνει το διαμέρισμα στον γιο που ζούσε μαζί της και τη φρόντιζε. Η κόρη αποζημιώνεται οικονομικά χωρίς να αποκτήσει ποσοστό στο ακίνητο.

23. Τι γίνεται αν δεν υπάρχει καθόλου διαθήκη;

Τότε εφαρμόζεται η εξ αδιαθέτου διαδοχή, δηλαδή η περιουσία μοιράζεται σύμφωνα με τον νόμο.

Παράδειγμα: Ένας άνθρωπος πεθαίνει χωρίς διαθήκη αφήνοντας σύζυγο και δύο παιδιά. Η περιουσία μοιράζεται αυτόματα σύμφωνα με τα ποσοστά του νόμου.

24. Τι γίνεται αν ένας κληρονόμος ζει ήδη μέσα στο σπίτι;

Το δικαστήριο μπορεί να λάβει υπόψη την πραγματική κατάσταση διαβίωσης.

Παράδειγμα: Η κόρη κατοικεί επί 20 χρόνια στο πατρικό σπίτι και δεν διαθέτει άλλη κατοικία. Αυτό μπορεί να επηρεάσει τον τρόπο διακανονισμού της κληρονομιάς.

25. Τι γίνεται όταν το ακίνητο δεν μπορεί εύκολα να πουληθεί;

Το νέο πλαίσιο προσπαθεί να αποφεύγει τις αναγκαστικές πωλήσεις.

Παράδειγμα: Ένα σπίτι μικρής αξίας πχ σε χωριό δεν χρειάζεται να πουληθεί για να μοιραστούν μικρά ποσοστά σε πολλούς συγγενείς. Μπορεί να παραμείνει σε έναν κληρονόμο.

26. Πώς υπολογίζεται η αξία της κληρονομιάς;

Υπολογίζονται όλα τα περιουσιακά στοιχεία αλλά και τα χρέη.

Παράδειγμα: Αν υπάρχουν δύο ακίνητα αξίας 400.000 ευρώ αλλά και δάνειο 100.000 ευρώ, η καθαρή κληρονομιά θεωρείται 300.000 ευρώ.

27. Τι γίνεται αν υπάρχει διαφωνία για την αξία ενός ακινήτου;

Μπορεί να χρειαστεί πραγματογνωμοσύνη ή δικαστική απόφαση.

Παράδειγμα: Το ένα παιδί θεωρεί ότι το σπίτι αξίζει 500.000 ευρώ και το άλλο 300.000 ευρώ. Το δικαστήριο μπορεί να ορίσει εκτιμητή.

28. Τι συμβαίνει αν κάποιος είχε λάβει μεγάλες δωρεές, όσο ζούσε ο γονέας;

Οι δωρεές εν ζωή μπορεί να συνυπολογίζονται.

Παράδειγμα: Ένας γιος πήρε διαμέρισμα από τον πατέρα του πριν από δέκα χρόνια. Αυτό μπορεί να ληφθεί υπόψη κατά τον υπολογισμό της κληρονομιάς.

29. Μπορεί κάποιος να παραιτηθεί από μελλοντική κληρονομιά;

Ναι, υπό προϋποθέσεις μέσω κληρονομικής σύμβασης.

Παράδειγμα: Μια κόρη συμφωνεί ότι δεν θα διεκδικήσει μελλοντικά μερίδιο από την οικογενειακή επιχείρηση επειδή έλαβε ήδη άλλο ακίνητο.

30. Τι γίνεται με τα ανήλικα παιδιά;

Τα ανήλικα εξακολουθούν να προστατεύονται ιδιαίτερα από τον νόμο.

Παράδειγμα: Πατέρας με ανήλικο παιδί δεν μπορεί πρακτικά να το αποκλείσει πλήρως από την κληρονομιά.

31. Μπορεί να αποφευχθεί το δικαστήριο;

Αυτός είναι ένας βασικός στόχος του νέου νόμου.

Παράδειγμα: Αν συμφωνηθεί χρηματική αποζημίωση μεταξύ αδελφών, αποφεύγεται πολυετής δικαστική διαμάχη για το ίδιο ακίνητο.

32. Τι αλλάζει στις δικαστικές διαμάχες;

Οι διαφορές μετατρέπονται περισσότερο σε οικονομικές απαιτήσεις παρά σε μάχες για ποσοστά ακινήτων.

Παράδειγμα: Αντί να συζητείται ποιος θα πάρει το μπαλκόνι ή ποιο δωμάτιο αντιστοιχεί σε κάθε κληρονόμο, η διαφορά αφορά το χρηματικό ποσό της αποζημίωσης.

33. Τι γίνεται με τις αγροτικές εκμεταλλεύσεις;

Το νέο σύστημα επιχειρεί να αποτρέψει τη διάσπαση της γης.

Παράδειγμα: Ένα μεγάλο αγρόκτημα μπορεί να παραμείνει σε έναν αγρότη της οικογένειας ώστε να συνεχίσει να λειτουργεί ενιαία.

34. Πώς επηρεάζονται οι πολυκατοικίες και τα παλιά οικογενειακά ακίνητα;

Αναμένεται να μειωθούν οι περιπτώσεις όπου ένα διαμέρισμα ανήκει σε πολλούς συγγενείς διαφορετικών γενεών.

Παράδειγμα: Σήμερα υπάρχουν διαμερίσματα με 10 ή 15 συγκληρονόμους. Το νέο σύστημα προσπαθεί να αποτρέψει τέτοιες καταστάσεις.

35. Ποιο είναι τελικά το μεγαλύτερο πρακτικό αποτέλεσμα του νέου νόμου;

Η προσπάθεια να παραμένει λειτουργική και αξιοποιήσιμη η οικογενειακή περιουσία.

Παράδειγμα: Ένα σπίτι μπορεί πλέον να έχει έναν ιδιοκτήτη αντί για πέντε συγκυρίους που διαφωνούν συνεχώς για τη χρήση και τη διαχείρισή του.

Δικαιοσύνης:  στόχος να αποφευχθούν πολυδιάσπαση περιουσιών και ατέρμονες δικαστικές αντιδικίες

Ο υφυπουργός Δικαιοσύνης, Ιωάννης Μπούγας είπε στην Βουλή κατά τη συζήτηση ψήφισης του νομοσχεδίου ότι πρόκειται «για μία από τις σημαντικότερες μεταρρυθμίσεις του Αστικού Δικαίου των τελευταίων δεκαετιών, που αφορά τον πυρήνα των οικογενειακών, περιουσιακών και κοινωνικών σχέσεων».

Η κυβέρνηση, σημείωσε, προχωρά σε μια συνολική και σύγχρονη αναμόρφωση των διατάξεων του, που σε μεγάλο βαθμό παρέμειναν αμετάβλητες επί δεκαετίες, παρά τις βαθιές κοινωνικές, οικονομικές και δημογραφικές μεταβολές, οι οποίες έχουν συντελεστεί στην ελληνική κοινωνία. «Από την πρώτη στιγμή καταστήσαμε σαφές ότι ο στόχος μας δεν είναι μία αποσπασματική παρέμβαση, αλλά μία ισορροπημένη μεταρρύθμιση με κοινωνικό πρόσημο, με σεβασμό στην παράδοση του ελληνικού Αστικού Δικαίου και με προσαρμογή στις σύγχρονες ανάγκες της ελληνικής κοινωνίας».

Παρουσιάζοντας για τους άξονες στους οποίους “στηρίζεται” η μεταρρύθμιση, ο κ. Μπούγας ανέφερε την ενίσχυση της ασφάλειας Δικαίου, την προσαρμογή του Δικαίου στις σύγχρονες μορφές οικογενειακής και κοινωνικής ζωής, και την απλούστευση διαδικασιών, που «σήμερα προκαλούν αβεβαιότητα, καθυστερήσεις και δικαστικές αντιδικίες».

Όπως επισήμανε, το ισχύον μέχρι τώρα πλαίσιο έχει αναδείξει στην πράξη σημαντικές δυσλειτουργίες.

Ενδεικτικά, ανέφερε τις «χιλιάδες υποθέσεις κληρονομικών διαφορών, οι οποίες επιβαρύνουν τα δικαστήριά μας, την ύπαρξη ασαφών ή αμφισβητούμενων διαθηκών που οδηγεί σε πολυετείς αντιδικίες, τις αδυναμίες, οι οποίες έχουν προκύψει από τις αποποιήσεις κληρονομιάς, ιδίως λόγω χρεών της περιουσίας που κληρονομείται, το γεγονός ότι για χρόνια περιουσίες παραμένουν ανεκμετάλλευτες, χάνοντας την οικονομική τους αξία, και τέλος, κάτι που δεν μπορεί να παραβλεφθεί, ότι είναι η ίδια η κοινωνική πραγματικότητα».

Η ελληνική κοινωνία του 2026 δεν είναι η κοινωνία των προηγούμενων δεκαετιών, υπογράμμισε ο κ. Μπούγας: Υπάρχουν νέες μορφές συμβίωσης, διαφορετικές οικογενειακές πραγματικότητες, νέα κοινωνικά δεδομένα. Το Δίκαιο λοιπόν οφείλει να ανταποκρίνεται στις εξελίξεις αυτές με θεσμική σοβαρότητα, αλλά και κοινωνική ευαισθησία. Γι’ αυτό και το παρόν σχέδιο νόμου επιχειρεί να ενσωματώσει ρυθμίσεις που ανταποκρίνονται στις ανάγκες της σύγχρονης κοινωνίας, χωρίς ωστόσο να διαρρηγνύει την συνοχή του Αστικού μας Δικαίου.

Σταχυολογώντας τους βασικούς άξονες του νομοσχεδίου για το Κληρονομικό Δίκαιο, ο κ. Μπούγας είπε ότι:

α. επιχειρεί να αντιμετωπίσει χρόνιες παθογένειες, που σχετίζονται με τις ιδιόγραφες διαθήκες και τις αμφισβητήσεις ως προς τη γνησιότητά τους. «Στόχος μας είναι να περιοριστούν οι περιπτώσεις αμφισβήτησης, να μειωθούν οι δικαστικές συγκρούσεις και αντιδικίες και να διασφαλιστεί ανόθευτα η πραγματική βούληση του διαθέτη. Η εμπειρία των δικαστηρίων έχει δείξει ότι σημαντικό μέρος των κληρονομικών διαφορών αφορά ζητήματα εγκυρότητας, ερμηνείας ή γνησιότητας των διαθηκών. Με τις προτεινόμενες ρυθμίσεις επιδιώκουμε μεγαλύτερη ασφάλεια στις συναλλαγές και ασφαλώς μεγαλύτερη προστασία των πολιτών.

β. το θέμα της νόμιμης μοίρας. «Εδώ έγινε μια πολιτική επιλογή. Η κυβέρνηση αντιμετωπίζει το ζήτημα της νόμιμης μοίρας με ιδιαίτερη προσοχή, αλλά και θεσμική ευθύνη. Αναγνωρίζουμε ότι θεωρείται ο θεσμός της νόμιμης μοίρας πυρήνας προστασίας της οικογένειας στο ελληνικό Κληρονομικό Δίκαιο. Δεν το αλλάζουμε αυτό. Εξακολουθεί να υπάρχει η νόμιμη μοίρα, και σήμερα, με τις διατάξεις του νέου Κληρονομικού Δικαίου. Οφείλουμε, όμως παράλληλα, να λάβουμε υπόψη, και αυτό κάναμε, τις σύγχρονες κοινωνικές σχέσεις, την ανάγκη μεγαλύτερης ελευθερίας διάθεσης της περιουσίας, τις περιπτώσεις όπου η νέα ρύθμιση οδηγεί σε πολυδιάσπαση περιουσιών και ατέρμονες δικαστικές αντιδικίες. Έτσι, το σχέδιο νόμου επιχειρεί μία προσεκτική εξισορρόπηση ανάμεσα στην προστασία των στενών συγγενών και τον σεβασμό της βούλησης του Διαθέτη.

 Του Αργύρη Δεμερτζή

πηγή ecopress.gr